Menon

Önsözden: Tıpkı Gorgias, Kratylos, Küçük Hippias, Büyük Hippias, Meneksenos gibi Platon'un geçiş dönemi diyaloglarından olan Menon, filozofun bilgi hakkındaki pozitif öğretisini ortaya koyar. Diogenes Laertios, bu diyalogu sınama diyalogları arasında anar. Platon'un daha sonra Phaidon diyaloğunda da ele alacağı önemli üç tezine bu diyalogda ilk kez rastlarız. Bunlardan birincisi, ruhun ölümsüzlüğü ve tanrısallığı, ikincisi idealar dünyasının varlığı ve yalnızca akılla anlaşılabilir gerçek varlıklar olan idealar, üçüncüsü de bilginin doğası itibarıyla ruhta saklı bulunan şeylerin hatırlanması kuramıdır. Menon diyalogu, Platon'un diğer diyaloglarından farklı olarak, olayın nerede ve kimler arasında geçtiğini sahnelemeden hemen Sokrates'in soru sormasıyla başlar. ilk önce erdemin öğretilip öğretilemeyeceği tartışılır ancak tartışma çok geçmeden bilginin ne olduğuna dair bu araştırmaya dönüşür. Ayrıca Sokrates, geometri bilmeyen bir çocuğa hiçbir şey öğretmeden yalnızca ona doğru soru sorarak bir problem çözdürür. Çocukta saklı bulanan bilgiyi doğurtma yöntemi ile ortaya çıkarır. (s. 7)

***

İnsan için hem bildiğini hem de bilmediğini aramanın mümkün olmadığını görmüyor musun? Ne bildiği bir şeyi arayabilir, çünkü bildiği bir şeyi bu şekilde aramasına gerek yoktur, ne de bilinmeyeni arayabilir, çünkü arayacağı şeyi bilmez. (s. 43)

Menon: Hayır, kendi fikri olanı cevap olarak verdi. 

Sokrates: Az önce söylediğimiz gibi, [bunları] bilmiyordu. 

Menon: Doğru söylüyorsun. 

Sokrates: Bu fikirler onda var mıydı, yoksa yok muydu? 

Menon: Evet, vardı. 

Sokrates: Öyleyse bilmeyen için bilemediği şeyler hakkında doğru fikirlere [sahip olması] mümkün müdür, bunlar hakkında ki onları bilmiyordu? 

Menon: Öyle görünüyor. 

Sokrates: Şimdi de bu fikirler onu az önceki rüyasından uyandırmış gibi. Eğer biri ona sık sık ve birçok yerde bu aynılarının üzerine sorgulatırsa, kuşkusuz bunlar hakkında kimseden daha az doğru biliyor olmayacak. 

Menon: Öyle görünüyor. 

Sokrates: O halde kimse öğrenerek bilmez, fakat o soru sorarak bilgiyi kendi kendinden açığa çıkararak mı bilir? 

Menon: Evet. 

Sokrates: Bilgiyi kendinden elde etmek hatırlamak değil midir? 

Menon: Kesinlikle. 

Sokrates: O şimdi sahip olduğu bilgiyi şüphesiz önceden elde etti ya da [ona] hep sahipti, değil mi? 

Menon: Evet. 

Sokrates: Öyleyse [o] bilgiye her zaman sahipse, zaten hep biliyordu, eğer önceden elde ettiyse de şimdiki yaşamında elde etmemiş olabilir ya da bu geometriyi biri [ona] öğretmiştir, değil mi? Çünkü o yer hesaplamasının tamamını onlara benzer yapacak, diğer matematiksel bilimlerin tamamını da. Bu tamamını [ona] öğretmiş olan biri mi var? Madem senin evinde doğdu ve büyüdü, doğrusunu biliyorsundur.

Menon: Ben henüz hiç kimsenin [ona] öğretmediğini biliyorum. 

Sokrates: Ama bu fikirlere sahip, değil mi? 

Menon: Bunun kaçınılmaz olduğu görülüyor, Sokrates.

Sokrates: Şimdiki yaşamında elde etmediyse, başka bir zamanda [bilgiyi] edinmiş ve öğrenmiştir, artık bu açık değil mi? 

Menon: Öyle görünüyor. 

Sokrates: O halde bu [onun] insan olmadığı zaman değil midir? 

Menon: Evet. 

Sokrates: Eğer insan olduğu ve olmadığı zamanda, onda doğru fikirler varsa, sorgulamayla canlandırılıp bilgi haline geliyorlarsa, onun ruhu her zaman öğrenmiş olacak değil mi? 

Çünkü [onun] bütün zaman boyunca ya insan olduğu ya da olmadığı açıkça ortadır. 

Menon: Öyle görünüyor. 

Sokrates: Eğer bizde olanların doğruluğu her zaman ruhtaysa, ruh ölümsüz olabilir, şimdi bilemediğim, ki bu hatırlanmayandır, cesaretli olarak aramaya ve hatırlamaya başlamak gerekir değil mi? 

Menon: Bilmiyorum, Sokrates, anlattıkların doğru gibi gözüküyor. 

Sokrates: Menon, bence de öyle. Ancak anlattığım şeyin tamamının doğruluğunu [sana] ispatlayamam. Zira bilmediğimiz bir şeyi araştırmak gerektiğim [artık] idrak ettiğimizden, bilmediğimiz bir şeyi bulmanın mümkün olmamasına ve araştırmaya gerek duyulmamasına ikna olmaktansa, bu şeylere inanmak [bizim] daha cesur ve daha iyi [insanlar] olmamızı sağlayabilir. İşte [ben] bu konuyu söz ve eylemlerimle göstermek için çabalamaktayım.

Menon: Sokrates, ben senin bu anlattıklarının da en doğru olduğunu düşünüyorum. (s. 61-63)

Menon

Platon